Στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών μας δράσεων και της γνωριμίας με την πρόσφατη ιστορία του τόπου μας, εξετάζουμε ένα από τα πιο έντονα φυσικά φαινόμενα που έπληξαν την Κεντρική Εύβοια τα τελευταία χρόνια: την πλημμύρα της 8ης-9ης Αυγούστου 2020.
Με βάση τα επίσημα στοιχεία και τις επιστημονικές μελέτες, αναλύουμε τι ακριβώς συνέβη εκείνο το βράδυ, ποιες ήταν οι επιπτώσεις στην περιοχή μας και τι μπορούμε να διδαχθούμε για το μέλλον.
Το Χρονικό της Κακοκαιρίας: Τι είναι το «Αποκομμένο Χαμηλό»;
Όλα ξεκίνησαν από την κακοκαιρία «Θάλεια». Η αιτία του φαινομένου ήταν ένα «αποκομμένο βαρομετρικό χαμηλό» στην ατμόσφαιρα (ένα σύστημα κακοκαιρίας που αποσπάται από τη γενική κυκλοφορία και κινείται πολύ αργά ή μένει στάσιμο).
Το σύστημα αυτό πέρασε πάνω από την ηπειρωτική Ελλάδα και «κλείδωσε» πάνω από την Εύβοια. Οι δορυφόροι έδειξαν ότι τα σύννεφα της καταιγίδας άρχισαν να αναπτύσσονται το βράδυ του Σαββάτου 8 Αυγούστου (μετά τις 19:00). Η καταιγίδα έμεινε σχεδόν στάσιμη για ώρες πάνω από την περιοχή μας, αδειάζοντας τεράστιες ποσότητες νερού.
Αριθμοί που Ζαλίζουν: Η Βροχή στη Στενή
Στον μετεωρολογικό σταθμό της Στενής Ευβοίας καταγράφηκε το απίστευτο ύψος των 300 mm βροχής σε μόλις 8 ώρες! Για να καταλάβουμε το μέγεθος, σκεφτείτε ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της βροχής (200 mm) έπεσε μέσα σε ένα τετράωρο (03:30 με 07:30 τα ξημερώματα της Κυριακής). Την ίδια ώρα, άλλες περιοχές είχαν πολύ λιγότερη βροχή, όπως η Αυλίδα με 66 mm.
Οι Επιπτώσεις στην Περιοχή μας
Η τεράστια ορμή του νερού από τα ορεινά της Δίρφυος προκάλεσε βιβλικές καταστροφές:
- Πλημμυρισμένα Σπίτια: Στα Ψαχνά, το νερό μέσα στον οικιστικό ιστό έφτασε από 0,60 έως 1,8 μέτρα. Στα Πολιτικά, η κατάσταση ήταν ακόμη πιο δύσκολη, με το νερό να αγγίζει σε κάποια σημεία τα 2 μέτρα!
- Καταστροφή Υποδομών: Πολλές γέφυρες κατέρρευσαν εντελώς (όπως στον Πούρνο και τον Μίστρο), ενώ οι δρόμοι κόπηκαν στα δύο. Τοιχία προστασίας δίπλα στα ποτάμια υποχώρησαν, ειδικά στην κύρια κοίτη στα Ψαχνά.
- Η παγίδα των «Φερτών Υλικών»: Το νερό παρέσυρε χιλιάδες τόνους από ξύλα, κορμούς, λάσπη και σκουπίδια. Αυτά τα υλικά έφραξαν τις γέφυρες και τους αγωγούς (όπως στα Πολιτικά). Όταν το «φράγμα» από τα ξύλα έσπαγε, το νερό ερχόταν με ακόμη μεγαλύτερη ορμή.
- Πλήγμα στο Περιβάλλον και τον Τουρισμό: Τα ποτάμια μετέφεραν όλα τα σκουπίδια, τις λάσπες και νεκρά ζώα στον Ευβοικό Κόλπο. Παραλίες (ακόμη και στην απέναντι πλευρά, στη Βοιωτία και την Αττική, όπως ο Ωρωπός) γέμισαν φερτά υλικά και έγιναν ακατάλληλες για κολύμπι, αναγκάζοντας τους τουρίστες να φύγουν.
Γιατί ήταν τόσο έντονη η καταστροφή; (Η επιστημονική εξήγηση)
Οι επιστήμονες που μελέτησαν την πλημμύρα κατέγραψαν τους εξής βασικούς παράγοντες:
- Το ανάγλυφο (Μορφολογία): Οι απότομες πλαγιές των βουνών μας έδωσαν μεγάλη ταχύτητα στο νερό. Η δύναμη του νερού ήταν τόσο μεγάλη που σκέφτηκε το έδαφος δημιουργώντας βαθιά αυλάκια (έως 2 μέτρα) ακόμη και ψηλά στο βουνό.
- Ανθρώπινες παρεμβάσεις: Σε πολλά σημεία, οι άνθρωποι είχαν στενέψει τα ρέματα με κτήρια ή μπαζώματα, εμποδίζοντας το νερό να κυλήσει ελεύθερα.
- Η Πυρκαγιά του 2019: Έναν χρόνο πριν (Αύγουστος 2019), μια μεγάλη φωτιά είχε κάψει δάσος στην περιοχή των Ψαχνών. Χωρίς τα δέντρα να συγκρατούν το χώμα, οι λάσπες και τα ξύλα αυξήθηκαν. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η φωτιά επηρέασε μόνο ένα κομμάτι του ποταμού Μεσσάπιου, οπότε δεν ήταν η μοναδική αιτία της καταστροφής.
ΔΗΜΟΣΙΑ Έργα αντιπλημμυρικής προστασίας
ΙΔΙΩΤΙΚΑ Έργα αντιπλημμυρικής προστασίας
Κοιτάζοντας το Μέλλον: Τι πρέπει να αλλάξει;
Η πλημμύρα του 2020 δεν ήταν η πρώτη. Το ιστορικό της περιοχής μας δείχνει μεγάλες πλημμύρες το 1924, το 1952, το 1953, το 2005 και το 2009. Καθώς η Κλιματική Κρίση κάνει αυτά τα φαινόμενα πιο συχνά, οι ειδικοί προτείνουν:
- Νέα αντιπλημμυρικά έργα (κυρίως μικρά φράγματα στα βουνά για να κόβουν την ορμή του νερού).
- Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης (ώστε οι πολίτες να ενημερώνονται έγκαιρα στο κινητό τους).
- Σεβασμό στη φύση: Να σταματήσουν οι παρεμβάσεις και τα μπαζώματα στα ρέματα.
Πηγή στοιχείων: Επιστημονική μελέτη (Newsletter) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), 2020.