Στο πλαίσιο του μαθήματος της Γεωλογίας και με οδηγό τις αρχές του «Ενεργού Πολίτη», οι μαθητές και οι μαθήτριες της Β΄ τάξης του Γυμνασίου Ψαχνών πραγματοποίησαν κατά το σχολικό έτος 2025-2026 μια σπουδαία βιωματική έρευνα για την περιοχή μας. Στόχος μας ήταν να μελετήσουμε το ανάγλυφο του τόπου μας –δηλαδή τα βουνά, τους λόφους, τις κοιλάδες, τις πλαγιές, τα ποτάμια και τα ρυάκια που συνθέτουν το τοπίο μας– και να κατανοήσουμε πώς αυτό αλλάζει δραματικά εξαιτίας των φυσικών δυνάμεων, των καταστροφικών πυρκαγιών αλλά και της ανθρώπινης παρέμβασης.
Ο Δήμος Διρφύων–Μεσσαπίων, στην καρδιά της κεντρικής Εύβοιας, είναι ένας τόπος με πλούσια βιοποικιλότητα, πυκνά πευκοδάση και έντονο ορεινό χαρακτήρα, όπου δεσπόζει το όρος Δίρφυς. Τα τελευταία χρόνια όμως, το περιβάλλον αυτό δοκιμάζεται σκληρά.
Οι Καταστροφικές Πυρκαγιές και οι Επιπτώσεις τους στο Ανάγλυφο
Η περιοχή μας έχει πληγεί επανειλημμένα από μεγάλες πυρκαγιές που άλλαξαν ριζικά το τοπίο:
- Το 2018, η φωτιά δημιούργησε ένα τεράστιο μέτωπο ανάμεσα στα χωριά Σταυρός και Κοντοδεσπότι.
- Το 2019, μια άλλη μεγάλη πυρκαγιά στη Δημοτική Ενότητα Μεσσαπίων (κοντά σε Μακρυμάλλη, Ψαχνά, Πλατάνια και το δάσος Natura στην Αγριλίτσα) κατέστρεψε χιλιάδες στρέμματα δάσους.
- Το 2025, μια νέα πυρκαγιά στην περιοχή της Τριάδας και του Πισσώνα ήρθε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το ήδη πληγωμένο περιβάλλον.
Ποιες είναι οι συνέπειες στο έδαφος; Όταν τα δέντρα και οι θάμνοι καίγονται, το έδαφος μένει γυμνό και απροστάτευτο. Αυτό οδηγεί σε:
- Έντονη διάβρωση: Οι βροχές παρασύρουν τα χώματα δημιουργώντας αυλακώσεις.
- Κατολισθήσεις: Λόγω της έκθεσης των γυμνών πετρωμάτων, αυξάνεται δραματικά η επικινδυνότητα στις πλαγιές.
- Πλημμυρικά φαινόμενα: Χωρίς τα δέντρα να συγκρατούν το νερό, η ροή της βροχής γίνεται ταχύτατη. Τα ρέματα γεμίζουν με λάσπες, πέτρες και φερτά υλικά, με αποτέλεσμα το νερό να κινείται ανεξέλεγκτα, απειλώντας ακόμα και τους οικισμούς μας.
2. Μέτρα Προστασίας: Η Επίσκεψή μας στον Πισσώνα
Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων, το Δασαρχείο υλοποιεί άμεσα ήπιες παρεμβάσεις στις πληγείσες περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό, επισκεφτήκαμε μια καμένη περιοχή του Πισσώνα. Εκεί μας υποδέχθηκε ο πρόεδρος του χωριού, κ. Ντουμάνης Γεώργιος, ο οποίος μας ξενάγησε και μας εξήγησε τη σημασία των τεχνικών έργων προστασίας.
Είδαμε από κοντά πώς τοποθετούνται στις πλαγιές κορμοδέματα, κλαδοπλέγματα και κορμοφράγματα. Αυτές οι κατασκευές είναι σωτήριες διότι:
- Μειώνουν την ταχύτητα με την οποία κυλάει το νερό της βροχής.
- Συγκρατούν το χώμα, τη στάχτη και τους σπόρους.
- Περιορίζουν τις κατολισθήσεις και βοηθούν τη φύση να αναγεννηθεί γρήγορα μόνη της (φυσική αναδάσωση).
Μέσα από τη συζήτηση, κατανοήσαμε βαθιά ότι ως πολίτες οφείλουμε να γνωρίζουμε πώς να προστατεύουμε αυτές τις ευαίσθητες περιοχές ώστε να βοηθήσουμε στη γρήγορη αποκατάστασή τους.
3. Η Φυσική Διαμόρφωση και η Ανθρώπινη Παρέμβαση: Το Φαράγγι της Αγάλης
Πέρα όμως από τις πληγές των πυρκαγιών, το ανάγλυφο της περιοχής μας διαμορφώνεται συνεχώς από τις δυνάμεις της ίδιας της φύσης αλλά και από την καθημερινή δραστηριότητα του ανθρώπου.
Σε συνεργασία με το ΚΕΠΕΑ του Δήμου μας, περπατήσαμε το πανέμορφο Φαράγγι της Αγάλης. Αφού θαυμάσαμε τη μοναδική χλωρίδα και το τοπίο, μελετήσαμε τους τρεις βασικούς παράγοντες που το διαμορφώνουν:
Η δύναμη του νερού: Το νερό του ποταμού-χειμάρρου, κυλώντας αδιάκοπα για χιλιάδες χρόνια, έσκαψε το πέτρωμα και δημιούργησε αυτό το εντυπωσιακό φαράγγι.
Οι εξωγενείς δυνάμεις: Ο άνεμος, η βροχή και οι έντονες εναλλαγές της θερμοκρασίας θρυμματίζουν τα πετρώματα, δημιουργώντας πολύ όμορφες φυσικές κατολισθήσεις από ψιλό πετραδάκι στις πλαγιές, τις λεγόμενες «σάρες».
Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις: Ο άνθρωπος αλλάζει τη μορφή του ανάγλυφου για τις ανάγκες του, είτε μέσω τεχνικών κατασκευών (όπως η εγκατάσταση δικτύου ηλεκτρικού ρεύματος) είτε μέσω της γεωργίας (όπως οι καλλιέργειες ελαιώνων).
Συμπέρασμα
Η τοπική γεωγραφία δεν είναι απλά ένα μάθημα στο βιβλίο· είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε και εξελισσόμαστε. Η εμπειρία αυτή μας έδειξε ότι το ανάγλυφο του Δήμου Διρφύων–Μεσσαπίων είναι ζωντανό και ευάλωτο. Ως μελλοντικοί ενεργοί πολίτες, είναι χρέος μας να κατανοούμε τις αλλαγές του, να σεβόμαστε τις δυνάμεις της φύσης και να προστατεύουμε τα δάση και το έδαφος του τόπου μας από κάθε καταστροφή.
Οι μαθητές/τριες της Β’ Γυμνασίου